* ( ثُمَّ رُدُّوا إِلَى اللَّه ) * ، پس ايشان را رد كنند با خداى [ يعنى با جايى ] ( 1 ) كه در آن جا كس را حكمى نبود جز او را . آنگه وصف كرد او را به آن كه : او خداوند ايشان است و اوليتر است به ايشان براى آن كه خالق و مالك ايشان است و قادر بر نفع و ضرّ ايشان ، و حق وصف اوست و نامى از نامهاى خداست - جلّ جلاله - و بر صفت مجرور است . * ( أَلا لَه الْحُكْمُ ) * ، گفتند تقدير آن است كه : الا تعلمون أنّ له الحكم ، نمىدانيد كه حكم او راست و كس را بر او حكم نبود ، * ( وَهُوَ أَسْرَعُ الْحاسِبِينَ ) * ، و او زود حساب است از همهء حساب كنندگان . و تفسير اين برفت في قوله : وَهُوَ سَرِيعُ الْحِسابِ ( 2 ) ، حمزه خواند تنها « توفّاه رسلنا » و تذكير قول براى تقدّم فعل ، و آن كه جمع تأنيثى ( 3 ) باشد نه حقيقى ، و دگر قرّاء « توفّته » خواندند به « تا » ى تأنيث براى آن كه جمع مؤنّث باشد . * ( قُلْ مَنْ يُنَجِّيكُمْ مِنْ ظُلُماتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ ) * ، بگوى اى محمّد اين كافران كافر نعمت را كه : كيست كه شما را برهاند از ظلمات و تاريكيهاى برّ و بحر چون گرفتار شوى ( 4 ) در شبهاى تاريك ، گاه در بيابان و گاه در دريا مانده و متحيّر شده اگر نه آنستى كه ستارگان ( 5 ) راهنمايى پيدا كرده است كه به آن راه برند و الَّا هلاك شدندى [ 80 - ر ] و ره نجات نيافتندى . و يعقوب گفت ( 6 ) ينجيكم ( 7 ) ، من الانجاء بتخفيف . ديگران بتشديد خوانند من التّنجية . * ( تَدْعُونَه ) * ( 8 ) ، مىخوانى ( 9 ) او را در آن حال . * ( تَضَرُّعاً وَخُفْيَةً ) * ، بزارى و خواهش بر وجه پوشيدگى ( 10 ) - فيما بينكم و بينه . و نصب او بر مفعول له است ، و ابو بكر خواند : « و خفية » به كسر « خا » اين جا و در اعراف ، و اين دو لغت است . آنگه حق تعالى باز گفت كه : ايشان در تضرّع و دعا چه گويند ، و در كلام

--> ( 1 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج ، وز افزوده شد . ( 2 ) . سورهء رعد ( 13 ) آيهء 41 . ( 3 ) . مج ، وز ، مت ، آج ، لب ، آف ، لت : كه تأنيثى . ( 4 ) . مت ، آن ، مل : شويد . ( 5 ) . آج ، لب را . ( 6 ) . مج ، وز ، مت ، مل ، لت ، مر : خواند . ( 7 ) . مج ، وز ، مت ، لت ، مر مخفّف . ( 8 ) . اساس ، مج ، وز ، مت ، بم : يدعونه . ( 9 ) . مج ، وز ، مت ، مل ، آف : مىخوانيد . ( 10 ) . بم ، آف : پوشيده كه .